Ferdinand Ries: Symphonies Nos. 1 & 2

 Tapiola Sinfonietta, Janne Nisonen

Het eerste deel van een nieuwe cyclus door het Tapiola Sinfonietta onder Janne Nisonen presenteert de symfonieën van Ferdinand Ries, Beethovens enige erkende compositie leerling, goede vriend en biograaf. Deze nieuwe opnames door het Tapiola Sinfonietta, in de muziekgeschiedenis vaak Beethovens "rechterhand" genoemd, onthullen een opmerkelijke en getalenteerde vroeg 19e-eeuwse symfonicus met een geheel eigen stem.

Toen Ferdinand Ries in 1809 begon met het componeren van zijn Eerste Symfonie, was hij al een ervaren componist van instrumentale muziek. Ries' bewondering voor Beethoven stelde hem echter voor een ongewoon grote uitdaging: hoe kon hij werken componeren met een vergelijkbare muzikale rijkdom en complexiteit zonder zijn eigen stem als componist te verwaarlozen? In de dertig jaar die volgden, worstelde Ries met dit probleem en was hij over het algemeen succesvol. Natuurlijk is de invloed van Beethoven in veel van Ries' werken te horen, maar meestal alleen op een subliminale manier. Maar hoe had Ries de invloed van de grootste componist van zijn tijd kunnen negeren, net zoals Beethoven zelf de sterke invloed van Haydn en Mozart aan het begin van zijn carrière niet had kunnen negeren? Net als Beethoven voor hem had Ries gewacht met het componeren van een symfonie totdat hij zich zeker genoeg voelde in zijn ervaring en techniek om een werk te componeren dat de vergelijking met de meesterwerken van Haydn en Mozart kon doorstaan en, in zijn geval, met Beethoven zelf. Deze en andere werken hadden aan het eind van de 18e eeuw een dramatische verandering in de muzikale esthetiek teweeggebracht, waarin instrumentale muziek als de hoogste vorm van muziek werd beschouwd. De vroegst bekende uitvoering van Ries' eerste symfonie vond plaats in 1812, toen het orkest van het Gewandhaus in Leipzig het werk speelde tijdens een concert. Ries nam ook twee delen van de symfonie op in een concert dat hij gaf in Stockholm op 14 maart 1813. Ries werd mogelijk beïnvloed door Beethovens keuze van een treurmars voor het langzame deel van zijn symfonie, maar hij nam Beethovens scherzo niet over voor het derde deel en gaf de voorkeur aan het meer conventionele menuet en trio.

Hoewel Ries' Symfonie in C klein op. 80 werd gepubliceerd als de tweede, was het eigenlijk de derde symfonie die hij componeerde. De première vond plaats in 1814 en het is de symfonie die Ries opdroeg aan Beethoven. De symfonie wordt verenigd door de focus op thematische en harmonische verbanden in de vier delen. De symfonie vertoont ook een sterke verwantschap met zijn twee voorgangers door het gebruik van chromatische lijnen om door belangrijke structurele oriëntatiepunten te navigeren - iets wat niet voorkomt in Beethovens symfonieën, zoals Robinson opmerkt. Ries' werk is vergeleken met Beethovens Eroica Symfonie, en hoewel er technieken zijn die we kennen uit Beethovens werk, hebben ze ook hun wortels in de Sturm und Drang stijl van Haydn, Wanhal en andere belangrijke 18e eeuwse symfonisten.

Ferdinand Ries (1784-1838):
 Symphony No. 1 in D Major, Op. 23
 Symphony No. 2 in C Minor, Op. 80

Recensies:

"De Tapiola Sinfonietta speelt bewonderenswaardig goed onder leiding van Janne Nisonen, waardoor de muziek voor zichzelf spreekt. Het is een fascinerend portret van wat er zich in Wenen afspeelde in de tijd van Beethoven en is daarom op zichzelf waardevol."
Gramophone Magazine - August 2024