Donizetti: String Quartets

Quartetto Delfico

Weten waar je de naald moet zetten in Donizetti's strijkkwartetten is een grotere uitdaging dan het verkennen van de blijvende schatten van zijn enorme catalogus van opera's, waar het nageslacht al een rangorde heeft vastgesteld met Lucia di Lammermoor aan de top. Maar Donizetti was meer dan een pionier van bel canto, en Quartetto Delfico presenteert nieuwe opnamen van drie van de latere en meest rijk ontwikkelde voorbeelden van zijn meesterschap als kamercomponist, die niet minder zeker en onderscheidend klinken dan zijn toneelwerken.

Het openingsdeel van nr. 15 in F-groot speelt plagerig met de beroemde openingsmelodie van Mozarts Symfonie nr. 40 (zoals Sjostakovitsj anderhalve eeuw later deed in de finale van zijn Tweede Vioolconcert), ontdoet het van zijn angst en laat in plaats daarvan een vrolijke levensvreugde ontstaan. Deze zonnige stemming gaat over in het lyrische Andante. Haydn zou ongetwijfeld hebben geglimlacht om Donizetti's vindingrijkheid om het materiaal voor het menuet te ontwikkelen uit weinig meer dan de open snaren van het ensemble, en de inleiding tot de finale is een verrassing waardig aan de oudere meester van het strijkkwartet, als het onverwacht in mineur verandert en dan wegraast met het viscerale drama van een acte finale uit een van zijn operatragedies.

De nummers 17 en 18 zijn, op hun eigen manier, nog meer substantiële en meeslepende werken, gecomponeerd in respectievelijk 1825 en 1836; het eerste deel van nr. 18 in E mineur werd later hergebruikt in de openingssymfonie van Linda de Chamounix in 1842. Ze verfijnen Donizetti's Haydneske hang naar zuinigheid van middelen en uniciteit van gebaren. Het eerste deel van nr. 17 creëert een kort drama van thematische vragen en antwoorden, en de schijnbare D-groot toonsoort wordt voortdurend tegengesproken door harmonische nadruk en spanning.

In nr. 18 tenslotte benut Donizetti ten volle het potentieel van het kwartet als medium voor een muzikale tragedie die even sterk is als elke verlaten heldin. Dit half uur durende stuk is even ambitieus en verrassend als elk van de rijpe kwartetten van zijn grote voorgangers in het medium, en onderscheidt zich niet alleen door een langzame beweging maar ook door de nerveuze energie van het menuet.

Gaetano Donizetti (1797-1848) heeft zijn bekendheid en succes zeker te danken aan zijn operaproductie (L'Elisir d'amore, Lucia di Lammermoor, Don Pasquale, La figlia del reggimento), maar weinigen weten dat hij ook een productief componist van strijkkwartetten was, en hij was zeker de belangrijkste Italiaanse componist van dit genre in de negentiende eeuw. Tussen 1817 en 1836 schreef Donizetti maar liefst 18 complete kwartetten.

In formeel en esthetisch opzicht is Donizetti in alle opzichten een klassieke componist. De grote meesters vormden voor hem een referentiepunt, een model waarnaar hij kon verwijzen. Toch imiteerde hij hen nooit zonder noodzaak. De verschillen tussen Donizetti's compositorische keuzes en de Weense stijl zijn vrij duidelijk wat betreft formele structuur, verdeling van de stemmen en muzikale kwaliteit. Dit is wellicht te danken aan zijn persoonlijke theatergenie, zodat men tussen de pagina's van deze kwartetten bijna echte Donizetti-operascènes kan onderscheiden. Deze CD presenteert de Strijkkwartetten nrs. 15, 17 en 18, volgroeide meesterwerken in hun genre.

Met duidelijk enthousiasme en smaak uitgevoerd door het Italiaanse Quartetto Delfico, dat al eerder strijkkwartetten van Manfredini opnam voor Brilliant Classics (94786).

Donizetti:
 String Quartet No. 15 in F major
 String Quartet No. 17 in D major
 String Quartet No. 18 in E minor

"This music won’t rock the world, but in performances like these it certainly rewards repeated listening."
Gramophone Magazine - August 2023