Luminessence

Ik heb Keith Jarrett vooral leren kennen door zijn verbazingwekkende improvisatievaardigheden en klassieke interpretaties, maar deze opname is mijn eerste kennismaking met hem als componist. Aan de ene kant heb ik het gevoel dat Jarrett's schrijven op de een of andere manier zijn potentieel beperkt (zie bijvoorbeeld zijn begrijpelijke langdurige tegenzin om een gescoorde versie van het geprezen Cologne Concerto (Koln Concert) uit te brengen). Aan de andere kant heeft Jan Garbarek zoveel vrijheid in het ijzige terrein waarop hij op deze opname wordt ingezet dat hij de essentie van Jarrett ten volle kan kan kanaliseren. Het is moeilijk om je Jarretts muziek op een andere manier voor te stellen.

Elk werk voor solist en orkest kan worden vergeleken met een gesprek waarin de solist thema's introduceert die de solist "verbaal" moet verwerken. Op een bepaald moment tijdens het opnameproces begint deze dialectische relatie een eigen leven te leiden. Maar als je naar Jarretts composities luistert, ervaar je geen conversatie, maar een transformatie, een transfiguratie in real time, waarin de muziek implodeert in plaats van uitdijt. Garbarek heeft geen interactie met het orkest, maar doorkruist het, terwijl hij zijn gewogen voeten op en neer beweegt over het met hars bestoven oppervlak. Als er al sprake is van een dialoog, dan is die uitsluitend intern.

"Numinor" baant zich een weg naar het gezichtsveld van de luisteraar, waarover Garbarek met melancholisch rietwerk een reeks grillige constellaties tekent. Het orkest bloedt soms alsof het een doek is dat gesneden is door de randen van deze sombere observaties. Garbarek schreeuwt met zijn instrument, dat hij behandelt als een verlengstuk van zijn stem, waarbij hij lettergrepen articuleert in plaats van noten door de plaatsing van zijn vingers. Zelfs als we de taal niet herkennen, komt er iets verstaanbaars door. Ondanks enkele geïnspireerde solopassages blijft de muziek resoluut horizontaal: elke stap voorwaarts wordt gecompenseerd door een stap opzij. Er is echter een ongelooflijk ontroerende scène in de laatste passage van 'Windsong', waar de saxofoon versmelt met zijn omgeving en een intiem moment van continuïteit deelt, des te zoeter door de onverwachte onderbreking. Het titelnummer, dat de cd afsluit, is speels en romantisch, meanderend door driedelige wegwijzers. De stemming is tegenstrijdig, met Garbarek die twee totaal verschillende dialogen voert die als één overkomen.

Over het geheel genomen vind ik Luminessence een uitdaging om naar te luisteren. Niet omdat de muziek bijzonder modernistisch is, maar omdat Jarrett de vaak verborgen dynamiek van auteurschap die we als vanzelfsprekend beschouwen zo zichtbaar maakt. Als iemand die het concept van muzikaliteit voortdurend uitbreidt in alles wat hij aanraakt, voorziet Jarrett ons hier van een bot document van het compositieproces. Het is het hoorbare equivalent van een blik in het schetsboek van de meester. Ik vind ook dat dit album, ondanks de gloedvolle titel, behoorlijk somber is, als een verborgen schaduw onder de ongeopende pagina. Het is een album dat net zoveel woorden uitwist als dat er in staat, een herinneringsboek dat meer uit beelden dan uit proza bestaat. Dit alles maakt het een effectief, zij het zwak, project. Er zijn heel weinig motieven, en dat is bevrijdend, want je wordt niet onderworpen aan de vaak dominante recapitulatie of de ondergeschiktheid van secundaire thema's. De noten worden volgehouden op een manier die niet te vergelijken is met de andere. De noten worden aangehouden op een manier waarop ze niet eerder aangehouden konden worden en eindigen even abrupt als ze begonnen zijn. Dit proces illustreert de slimme woordspeling van de titel, een symbiose van kleur en ondoorzichtig verlangen.

1. Numinor
2. Windsong
3. Luminessence

Recensies:

"De productie is gemaakt tijdens de hoogtijdagen van de samenwerking tussen deze twee uitzonderlijke artiesten. Gesneden van de originele tapes ontvouwt zich hun magie."
Stereo Magazine, september 2024