Cantus Arcticus/Piano Con

Laura Mikkola (piano) & Royal Scottish National Orchestra, Hannu Lintu

Rautavaara:
 Cantus Arcticus, Concert voor vogels en orkest (1972) Op. 61 (Concerto for Birds & Orchestra)
 De Cantus Arcticus werd geschreven in opdracht van de 'Arctische' Universiteit van Oulu voor haar diploma-uitreiking. In plaats van de conventionele feestelijke cantate voor    koor en orkest, schreef ik een 'concerto voor vogels en orkest'. De vogelgeluiden werden opgenomen in de poolcirkel en de moerasgebieden van Liminka. Het eerste deel, Suo ('Het Moeras'), opent met twee solofluiten. Ze worden geleidelijk aangevuld met andere blaasinstrumenten en de geluiden van moerasvogels in de lente. Uiteindelijk komen de strijkers met een melodie in het buitenland die geïnterpreteerd zou kunnen worden als de stem en stemming van een persoon die door de wildernis wandelt. In Melankolia is de vogel in de hoofdrol de leeuwerik; zijn gekwetter is twee octaven omlaag gebracht om er een 'spookvogel' van te maken. Joutsenet muuttavat ('Zwanen trekken') is een aleatorische textuur met vier onafhankelijke instrumentale groepen. De textuur wordt steeds complexer en de geluiden van de trekkende zwanen worden ook vermenigvuldigd, totdat het geluid uiteindelijk in de verte verdwijnt.

Pianoconcert nr. 1 (1969)
Mijn Eerste Pianoconcert was een heel persoonlijke compositie: het was geschreven voor mijn eigen idiosyncratische pianotechniek, en ik heb het zelf met veel orkesten uitgevoerd. Ik was in die tijd teleurgesteld in de strenge academische structurering van de serialistische muziek en de ascetische mainstreamstijl van de pianomuziek, die ik bloedarmoede vond. In het concerto keerde ik daarom terug naar de esthetiek van expressiviteit en een sonore, 'grootse' klaviertechniek. Je zou kunnen zeggen dat dit een postmodernistisch werk was, gemaakt nog voor iemand de term had uitgevonden. Het concerto opent met ongegeneerde palmclusters, die in de recapitulatie overgaan in onderarmclusters, deze worden echter ondersteund door arpeggio's en het totale effect is vol van ongebreidelde zingende pathos. Vanaf het begin van het tweede deel tot het einde van het werk is er een voortdurende escalatie. Het langzame deel breidt zich uit, versmelt en versnelt tot een dissonante en dramatische cadens leidt tot de ongeremde dans van het afsluitende deel in 3+2+3 maat, een ritme dat ook terug te vinden is in verschillende van mijn andere werken.

Symfonie nr. 3 (1959-60)
In mijn cyclus symfonieën is de Derde een soort synthese van de romantiek van de Eerste en het modernisme van de Tweede. De luisteraar zal zich er niet noodzakelijk van bewust zijn dat de muziek in feite dodecafonisch is, aangezien de techniek hier niet wordt gebruikt om volledige chromatiek of atonaliteit te genereren. De twaalf tonen van de getempereerde chromatische toonladder zijn slechts het 'vocabulaire' van de twintigste-eeuwse muziek, en de 'syntax' die men gebruikt om de eigenlijke muziek te construeren is de hoofdvraag. De intervallen van de Derde Symfonie zijn afgeleid van een twaalftoonsrij. De muziek is echter vrij opgebouwd en nadrukkelijk tonaal. De muzikale puls van het vierde deel verloopt in plechtige, bijna Bruckneriaanse bogen, alsof het ritme van de aarde en de zee weerklinkt. (Einojuhani Rautavaara)

Recensies:

"Geen enkele andere nieuwe muziek profiteert meer van uitgebreide bekendheid, niet zozeer vanwege de kwaliteit ervan (wat buiten kijf staat), maar vanwege een bijna tastbare verbinding met de natuur, dan die van Rautavaara. Je voelt voortdurend de vreugde van een man alleen met de elementen: vol ontzag, tevreden, geïnspireerd. Vogelzang komt van alle kanten, letterlijk in het 'Concerto voor vogels en orkest' of Cantusarcticus, waarin opgenomen vogelzang tegen een rustieke orkestrale achtergrond past met de muziek en is zeer sfeervol. De jonge Finse dirigent Hannu Lintu dirigeert een prima uitvoering. Het Eerste Pianoconcert en de Derde Symfonie (van de zeven) krijgen goede uitvoeringen, met name de Bruckneriaanse Symfonie, een indrukwekkend en vaak dramatisch werk dat begint en begint. eindigt in de toonsoort D mineur. De orkestratie bevat vier Wagner-tuba's, hoewel een deel van het beste materiaal ook het stilste is. Het langzame deel is nors maar beklijvend, het Scherzo doet af en toe denken aan Nielsen of Martinu en de finale brengt parallellen met Bruckner. volledig binnen gehoorsafstand. Het Eerste Pianoconcert heeft een schittering en directheid die orkestrale avonturiers en pianoliefhebbers zou moeten plezieren. Bij de soloteksten wordt gebruik gemaakt van clusters en veel filigraan vingerwerk, maar het is het nobele, koraalachtige tweede deel dat de sterkste indruk achterlaat. Laura Mikkola zet een goede prestatie neer. Naxos geeft een volledig geluidsbeeld en al met al is dit een uitstekende cd, beknopt geannoteerd door de componist."
Gramophone Classical Music Guide 2010

“Een meesterwerk dat de vaak geuite bewering wegblaast dat er vandaag de dag geen geweldige muziek in traditionele vormen wordt geschreven.”
Classics Today